نماد اعتماد و اعتبار در ایران
ارائه انواع راهکارهای مختلف برای هر محیطی
بی رقیب در کیفیت بی نظیر در اجرا

مدولاسيون AM و FM در سرويس پخش همگاني

تا به حال فكر كرده‌ايد كه مدولاسیون AM و FM يعني چه؟چه تفاوتي دارند واصلا” به چه  کار مي آيند؟ در منزل يا خودروي خود نشسته‌ايد. راديو را روشن مي‌کنيد تا به آن گوش دهيد، گوينده راديو در حال اعلام ساعات پخش برنامه‌ها وفرکانس راديويي ايستگاه مربوطه است، ” موج FM ، رديف ……،موج AM فركانس ……… مگاهرتز”.

دراين مطلب، شما را با دو روش  رايج مدولاسيون امواج راديويي ومختصري هم ” سرويس پخش همگاني ” آشنا مي‌كنيم. سرويس پخش همگاني يا  Broad casting  به معناي انتشار و ارسال صدا و يا تصوير (يا هر دو )به تعداد زيادي از گيرنده‌ها راديو و يا تلويزيوني گفته مي‌شود.

در ايالات متحده  اولين ايستگاه راديويي پخش همگاني در سال1920 آغاز به کار نمود واز دو سال بعد از آن رفته  رفته ايستگاه راديويي تجاري کار خود را شروع کردند. اين روند همچنان ادامه يافت تا اينكه در سال ‌2003 تعداد ايستگاه‌هاي تجاري به 804/4 ايستگاه، تنها در باند AM رسيد.

جالب آن كه تعداد ايستگاه‌هاي FM در سال 1983 از ايستگاه‌هاي AM پيشي گرفت، چنان كه تا سال 1998 تعداد آنها به 6179 ايستگاه تجاري و 2400  ايستگاه غير تجاري رسيد. از طرف ديگر پخش همگاني تلويزيوني نيز که در همان دهه 1920 آغاز به کارکرده بود، با مصادف شدن جنگ  جهاني دوم، دستخوش اختلال و رشد کند شد اما امسال تا سال 1996 تعداد ايستگاه‌هاي پخش تلويزيوني تجاري به 1340  و غير تجاري به 600  ايستگاه رسيد.

مدولاسيون AM و FM
مدولاسيون AM و FM

ماهيت روشهاي مدولاسيون AM وFM

در روشهاي مدولاسيون AM و FM در سرويس پخش همگاني  فرض کنيد يک سر طنابي را به يک درخت گره زده‌ايم و سر ديگر را 20 متر دورتر در دست گرفته ايد. درصورتي که شما دستتان(که طناب را با آن گرفته ايد) به سمت بالا و پايين حرکت دهيد، طناب در هوا با حرکات موج مانند بالا و پايين مي‌رود و دامنه حرکات آن به يک ميزان (بالا و پايين)تغيير مي‌کند، خواه سرعت حرکت دست شما کم يا زياد باشد.
اين حرکات نوساني را به اصطلاح، حالتي از مدوله‌سازي فركانسي يا FM1 مي‌نامند. در امواج راديويي نيز اين نوسانات تشکيل “امواج حامل2” راخواهند داد. در مقابلFM  روش ديگري وجود دارد که طي آن امواج حامل بر اساس تغييرات مقادير دامنه امواج شکل مي‌گيرندکه به اين حالت مدولاسيون دامنه ياAM گفته مي‌شود.
 اين در حاليست که مقادير اختلاف تغييرات در دامنه يکسان نبوده و دائما با يکديگراختلاف داشته باشند. بنابراين در شيوهAM در يک بازه زماني دامنه امواج حامل دچار تغييرات مي‌گردد در حالي که فرکانس ثابت وپايدار مي‌ماند ولي در شيوه FM در يک بازه زماني دامنه امواج حامل ثابت بوده ولي فرکانس آن متغييراست.(البته در حد بسيار کم). در روش AM  نرخ يا ميزان  تغييرات  دامنه امواج بستگي  به نوسانات و زير و بم صداي ارسالي خواهد داشت.
در FM نيز ميزان تغييرات فركانس امواج حامل وابسته به نوسانات و زير و بم صدا خواهد بود. در روش مدولاسيونFM صداهاي آهسته و حد پايين محو نشده و از بين نمي رود، چرا که سيگنالهاي FM هر تن صدا را بر روي فركانس جداگانه ارسال مي‌كند، به طوري که در هر لحظه دو فرکانس مختلف را با يکديگر ترکيب و همزمان ارسال مي‌نمايد که اصطلاحا به آن استريو مي‌گويند و از اين جهت کيفيت بسيار بالاتري نسبت به فروش AM  خواهد داشت.
ازسوي ديگرارسال امواج AM نسبت به FM ازسهولت بيشتري برخورداراست چراکه اين امواج  پيچيدگي‌هاي کمتري نسبت به FM  دارند. در مقابل، کيفيت خوب سيگنالها‌يFM كه ناشي از دو فركانسي بودن وپيچيدگي‌هاي‌ فرايند پخش آن است، داراي معايبي نيز است از جمله آن که اين امواج در فواصل دور قابل دريافت نيستند و زودتر دچار افت خواهند شد.
اما در عوض سيگنالهاي ساده AM به‌راحتي تا فواصل بسيار دور نفوذ کرده و قابل در يافت از سوي گيرنده هستند. پس به شکل خلاصه دريافتيم كه امواج FM داراي كيفيت بالاتر ولي برد كوتاه‌تر هستند و امواجAM داراي کيفيتي متوسط، اما برد بالاتري نسب به FM هستند.

مدولاسيون AM و FM
مدولاسيون AM و FM

درباره مدولاسيون  AM

مدولاسيون  AM يکي از روش هاي پخش امواج راديويي است که تقريبا در مدتي نزديک به3/2 ازقرن بيستم، رايج‌ترين شيوه پخش امواج راديويي خصوصا پخش همگاني بوده وهم اکنون نيزاستفاده وسيعي دارد. اين شيوه بيشتر توسط ايستگاه‌هاي راديويي که رويکرد پخش اخبار داشته ويا اغلب حجم مطالب مورد  انتشارآنها را “صحبت کردن” تشکيل مي دهد، مورد استفاده واقع مي گردد .

اين درحالي است که ايستگاه‌هاي راديويي عمومي وپخش موسيقي در دهه‌هاي اخير ازشيوه  پخش FM استقبال نمودند. روشAM تا قبل از جنگ جهاني اول براي ايستگاه‌هاي راديويي کلامي  و موسيقي استفاده مي شد، اما در دهه بعد از جنگ اول جهاني فعاليت اين ايستگاه ها به اوج خود رسيد.

اولين ايستگاه راديوييAM  (تجاري) در 1920درپنسيلوانياي آمريكا آغاز به کار کرد. موسس اين ايستگاه شخصي به نام “فرانک كان راد ” بود. برنامه‌هاي اين ايستگاه در ابتدا شامل نمايش‌نامه‌ها، برنامه‌هاي طنز و سر گرمي وتا حدودي اخبار وموسيقي بود.

 انتشار امواج راديويي AM  بر روي چند باند فر کانسي مختلف به شرح زير انجام مي‌گيرد:

موج بلند  (lw):153-279 khz 

موج متوسط (mw):530-1.710 khz

 موج کوتاه (sw):2.300-26.100  khz

که موج کوتاه آن ( SW) خود به چندين تکه باند کوچکتر  تقسيم بندي مي شود. تخصيص اين باندها در وهله اول بر اساس تصميم “ITU ” يا اتحاديه بين المللي  مخابرات (بخش تنظيم مقررات راديويي) و در مراحل بعدي بر اساس سازمان‌هاي تنظيم مقررات ملي هر کشور انجام مي‌گيرد. براي مثال  در کشور ما، سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي و در ايالات متحده، FCC  يا کميسيون فدرال ارتباطات عهده‌دار انجام اين تقسيم بندي و تخصيص هستند.

 – موج بلند ( LW ): اين باند براي انتشار امواج راديويي ايستگاه هاي تجاري در اروپا، آفريقا، آسيا، واستراليا(هرسه منقطه ITU ) مورد استفاده قرار دارد. اين در حاليست که در کشور آمريکا اين باند به عنوان پشتيبان يا باند رزرو براي باند مسيريابي هوا نوردي در نظر گرفته شده است.

 – موج متوسط (MW ): يکي از رايج‌ترين باندهاي پخش امواج در ايستگاه‌هاي راديويي AM است.

 – موج كوتاه (SW) :  توسط ايستگاه‌هايي به کار مي‌رود که قصد انتشار امواج خود را به فواصل بسيار دورتر از محل ايستگاه دارند. صداي دريافتي از اين امواج در فواصل دورتر داراي کيفيت کمتري نيز خواهد بود.

 امواج متوسط وكوتاه باندAM، در شب و روز رفتار و اثرات متفاوتي را از خود نشان مي‌دهند. در طول روز سيگنالهاي AM بوسيله امواج (انتشار ) زميني منتقل مي‌شوند. در انعکاس از زمين امواج AM، سيگنالها قادرند تا چند صد كيلومتري ايستگاه ارسال شوند واين در حالي است که اين امواج بعد از غروب آفتاب بر اساس تغييرات لايه يونسفر جو به شيوه انتشار آسماني منتقل مي‌گردند که در اين حالت امواج منتشر شده از ايستگاه تا فواصل دورتري نسبت به روز قابل ارسال و دريافت خواهند بود.

سيگنالهاي راديوييAM در فضاهاي شهري مي‌توانند براحتي توسط ساختمانهاي مرتفع وآسمان خراش‌ها گسيخته و مختل شوند. به علاوه ديگر منابع انتشار امواج راديويي نيز مي توانند  اثرات مخرب و نامطلوبي بر فرايند انتقال اين امواج بر جاي گذارند.

 بنابراين يک فرستنده AM دستگاهي است كه با تلفيق و سوار كردن سيگنالهاي صوتي بر روي امواج حامل، يك موج AM را تشکيل داده و از طريق آنتن، آن را منتشر مي‌نمايد. يك گيرنده‌ AM نيز مجهز به يك قسمت فيلتر و يك قسمت آشكارساز مي‌باشد كه عمل جداسازي سيگنالهاي صوتي از امواج حامل و آشكار نمودن آنها را برعهده دارد.

مدولاسيون AM و FM
مدولاسيون AM و FM

مدولاسیون FM

مدولاسيون FM   ” ادوين آر مستر انگ ” يک مخترع و مهندس الکترونيک  در آمريکا بود. وي در سال 1890 به دنيا آمد، مهندسي خود را از دانشگاه کلمبيا گرفت. وي همچنين  يکي از فعاليترين مخترعين  در عصر راديو بود، به طوري که “مدولاسيون فرکانسي ” راديو يا (FM ) بزگترين اختراع وي به شمار مي‌رود از ديگر اختراعات ادوين در دوران دانشکده، اختراع سيستم احيا کننده مدار درسال 1914بود.

با اين حال حقيقت غم انگيز در  مورد او اين بود که بسياري از اختراعات وي بعداز  مرگش به نام ديگران ثبت شد. اما آرمسترانگ در سال 1933روش مدولاسيون فرکانسي رابه نام خود ثبت کرد. مزيت اين روش در زمينه انتقال اصوات بوسيله امواج راديويي، در کيفيت و وضوح  بالاتر آن نسبت به روشهاي AM و قبل از آن بود. آرمسترانگ پس از موفقيت در آزمايشهاي مقدماتي توانست تا نظر FCC را براي اختصاص يك باند ويژه راديويي به نام FM جلب کند اين باند ابتدا در محدوده 42 الي   50mhz قرار داشت.

 نخستين  ايستگاه  راديو پخش همگاني   FMدر سال  1937با مجوز کميته ملي ارتباطات آمريکا (FCC)، با علامت (W1xoj )آغاز به کار کرد.  در آن زمان راديوهاي FM هنوز در محدوده فركانسي 42 تا50 مگاهرتزکار مي‌کردند، که پس ازجنگ جهاني دوم، کميته در 27 ژوئن 1945،گستره فرکانسي FM را به 88 الي MHZ 106 تغيير داد.

اين تغيير به منظور جلوگيري ازتداخل‌هاي راديويي و همچنين افزايش ظرفيت كانالها انجام شد. به علاوه اين تغيير، باعث تحميل هزينه‌هاي زيادي به ايستگاه‌هاي پخشFM  به علت تعويض تجهيزات قديمي خود با تجهيزات پخش  بر روي باندجديدFM شد. در کشور ما ايستگاه‌هاي راديويي پخش همگاني FM در محدوده فركانسي 88 الي 108 مگاهرتز يعني با گستره‌اي برابر 20 مگاهرتز كار مي‌كنند. اين گستره تقريبا به 100 کانال تقسيم شده است.

مدولاسيون AM و FM
مدولاسيون AM و FM

تفاوت مدولاسيون AM و FM

روش FM نسبت به AM پهناي باند بيشتري را نياز دارد، اما در مقابل سيگنالهاي FM نسبت بهAM از نظر تداخل محفوظ‌تر و قوي‌تر مي‌باشند.  همچنين  در برابر پديده محو شدگي نيز مقاومت بيشتري خواهند داشت. براي دريافت امواج FM مي‌بايست از يك گيرندهFM استفاده نمود و براي  شنيدن  هر کانال  بايد گيرنده  را دقيقا بر روي فرکانس مرکزي هر کانال تنظيم کرد.

براي مثال بالاترين کانال پهنايي برابر 8/107 مگا هرتز اليMHZ108  را در بر مي‌گيرد، بنابراين بسامد مرکزي آن 9/107مگا هرتز است. ايستگاه‌هاي پخش همگاني FM در کشورهاي مختلف از توان خروجي بسيار بالايي درحدKW100   (كيلو وات ) ويا حتي بيشتر استفاده مي‌شود با چنين تواني امواج راديويي تا فواصل 160کيلومتري از ايستگاه فرستنده بخوبي قابل دريافت و شنيدن هستند. توان خروجي برخي از ايستگاه‌ها حتي تا 300 يا 500 کيلو وات نيز افزايش مي‌يابد.